Vạch ranh giới

Lời giới thiệu

Ranh giới cá nhân (Personal Boundaries): Tổ hợp niềm tin, quan niệm, kinh nghiệm, tri thức xã hội, cùng giới hạn vật chất, tinh thần, tâm lý, xúc cảm.
Vấn đề xã hội hiện đại: Ranh giới cá nhân bị thay thế bằng ranh giới xã hội, dẫn đến rối loạn tâm thần.
Mục đích sách: Giúp hiểu về ranh giới, cách bảo vệ và áp dụng chúng để có mối quan hệ lành mạnh, hạnh phúc.

Phần 1: RANH GIỚI LÀ GÌ?

Chương 1: Một ngày của cuộc sống không-biết-đâu-là-ranh-giới

Câu chuyện Sherrie: Minh họa một ngày đầy lo âu, kiệt sức do không thể đặt ranh giới với mẹ, sếp, bạn bè, con cái và chồng.
Hậu quả: Cô đơn, bất lực, mặc cảm tội lỗi, cuộc sống ngoài tầm kiểm soát.
Vấn đề cốt lõi: Khó khăn trong việc xác lập quyền sở hữu chính cuộc sống của mình, gánh vác trách nhiệm thay người khác.
Nhu cầu vạch ranh giới: Phân biệt trách nhiệm của mình và người khác, tránh hậu quả tiêu cực.

Chương 2: Ranh giới có hình hài ra sao?

Khái niệm ranh giới:
- Hữu hình: Hàng rào, biển báo, tường rào – xác định tài sản và trách nhiệm pháp lý.
- Vô hình (tinh thần): Định nghĩa “ta” và “không-phải-là-ta”, bảo vệ tâm hồn.
Biết mình là ai: Sở hữu và nhận trách nhiệm cuộc đời, tạo ra tự do lựa chọn.
“Với” và “Vì”:
- Gánh nặng (burden): Quá sức chịu đựng, cần sự giúp đỡ (mang gánh nặng cho nhau).
- Gánh (load): Cực nhọc thường ngày, mỗi người phải tự mang (mang gánh nặng của riêng mình).
- Vấn đề: Nhầm lẫn giữa gánh nặng và gánh, dẫn đến khổ đau hoặc vô trách nhiệm.
Tốt giữ, xấu bỏ: Ranh giới giữ điều tốt (ngọc trai) bên trong và loại bỏ điều xấu (heo) bên ngoài. Cần linh hoạt, có cửa đóng mở.
Chúa Trời và ranh giới: Chúa là bản thể riêng biệt, có ranh giới rõ ràng, không xâm phạm ranh giới của con người. Con người được tạo ra theo hình ảnh Chúa, cũng cần phát triển ranh giới.
Ví dụ về ranh giới:
- Da: Ranh giới sinh lý cơ bản, bảo vệ cơ thể.
- Ngôn từ: Từ “không” là ranh giới cơ bản, từ chối điều không chấp nhận, áp lực.
- Chân lý: Hiểu chân lý của Chúa giúp xác định bản thân và sống phù hợp thực tế.
- Khoảng cách địa lý: Tách mình khỏi tình huống nguy hiểm, độc hại để bảo vệ bản thân hoặc tạo động lực thay đổi cho người khác.
- Thời gian: Giới hạn thời gian dành cho người/việc cụ thể để lấy lại quyền tự chủ.
- Khoảng cách tình cảm: Ranh giới tạm thời để trái tim cảm thấy an toàn, đặc biệt trong mối quan hệ lạm dụng.
- Những người khác: Trông cậy người khác giúp xác lập và duy trì ranh giới, tránh nỗi sợ cô đơn, nhận thông tin/hướng dẫn mới.
- Hậu quả: Củng cố ranh giới bằng cảnh báo về hậu quả khi bị xâm phạm.
Ranh giới của tôi là gì?: Xác định những điều thuộc trách nhiệm của bản thân.
- Cảm xúc: Cần làm chủ và quan tâm đến cảm xúc của mình.
- Thái độ và niềm tin: Thuộc về bản thân, cần làm chủ và thay đổi khi cần.
- Hành vi: Mọi hành vi đều có hậu quả; cần chịu trách nhiệm.
- Lựa chọn: Chịu trách nhiệm với các lựa chọn của mình, không đổ lỗi cho người khác.
- Các giá trị: Yêu quý và coi trọng điều gì, cần làm chủ và bảo vệ.
- Ranh giới: Với người khác (chống lại cái xấu, không cố kiểm soát họ) và với bản thân (tự kiềm chế).
- Tài năng: Phát triển và sử dụng tài năng là trách nhiệm.
- Suy nghĩ: Làm chủ suy nghĩ, nâng cao kiến thức, chỉnh đốn suy nghĩ lệch lạc, truyền đạt suy nghĩ rõ ràng.
- Khao khát: Làm chủ khao khát đích thực, tìm kiếm từ Chúa.
- Tình yêu thương: Năng lực trao tặng và đáp lại, cần được sử dụng và phát triển.

Chương 3: Các vấn đề về ranh giới

Người phục tùng:
- Nói “có” với cái xấu: Ranh giới mờ nhạt, thuận theo nhu cầu/đòi hỏi người khác.
- Nguyên nhân: Sợ làm tổn thương, sợ bị bỏ rơi, sợ tức giận, sợ bị coi là ích kỷ.
- Hậu quả: Bị tê liệt, không thể bảo vệ bản thân, dễ bị lạm dụng.
Người trốn tránh:
- Nói “không” với điều tốt: Rút lui khi cần giúp đỡ, không mở lòng với Chúa hay người khác.
- Nguyên nhân: Nhầm lẫn ranh giới là bức tường, không muốn ai xâm phạm.
- Hậu quả: Cô lập, cứng nhắc với nhu cầu của chính mình, không thể nhận tình yêu thương.
Người áp đặt:
- Không tôn trọng ranh giới người khác: Muốn người khác gánh trách nhiệm của mình.
- Áp đặt lấn lướt: Rõ ràng không nhận biết ranh giới, dùng lời nói/hành động lăng mạ.
- Áp đặt lôi kéo: Thuyết phục người khác ra khỏi ranh giới của họ, dùng cảm giác tội lỗi.
- Tổn thương do ranh giới: Người áp đặt là nô lệ cho ham muốn của mình, thiếu khả năng chịu trách nhiệm, thường bị xa lánh.
Vô tâm:
- Không cảm thông với nhu cầu người khác: Thiếu chú ý đến trách nhiệm yêu thương, thờ ơ với nhu cầu người khác.
- Nguyên nhân: Phê phán nhu cầu người khác (tự ghét sự không hoàn hảo của mình), quá chìm đắm vào bản thân.
Vấn đề về ranh giới chức năng và ranh giới quan hệ:
- Chức năng: Khả năng hoàn thành nhiệm vụ, năng suất.
- Quan hệ: Khả năng chân thành trong mối quan hệ.

Chương 4: Các ranh giới được phát triển như thế nào?

Jim - “Ngài Có Thể”: Ví dụ về người thiếu ranh giới, luôn làm hài lòng người khác, gây căng thẳng trong hôn nhân và gia đình.
Sự phát triển ranh giới: Không di truyền, hình thành qua thời gian, đặc biệt là những năm đầu đời.
Giáo dục con cái: Dạy con đi theo “con đường nó phải đi” (thiên hướng Chúa đặt định), không áp đặt để thành bản sao cha mẹ.
Gắn kết: Nền tảng cho việc vạch ranh giới:
- Nhu cầu cơ bản: Được gắn kết, có “mái nhà” tinh thần/cảm xúc.
- Vấn đề khi thiếu gắn kết: Sợ vạch ranh giới và mất mối quan hệ hoặc trở thành nô lệ.
- Giai đoạn sơ sinh: Gắn kết với mẹ (người chăm sóc chính) để hình thành cảm giác an toàn nội tâm (đối tượng nhất quán).
Sự chia tách và hình thành nhân cách: Xây dựng tâm hồn:
- Từ 1 tuổi đến 3 tuổi: Trẻ bắt đầu tự chủ, tự lập (“Tôi không phải là” dẫn đến “Tôi là”).
- Chia tách: Từ 5-10 tháng, trẻ nhận thức “Mẹ và mình là không giống nhau”, khám phá thế giới bên ngoài. Cha mẹ cần khuyến khích nhưng vẫn là “mỏ neo”.
- Khám phá: Từ 10-18 tháng, trẻ tập đi, nói, cảm thấy vô hạn. Cha mẹ cần vui vẻ đáp lại sự hứng thú, đồng thời đặt ra ranh giới an toàn.
- Tái kết nối: Từ 18-36 tháng, trẻ nhận ra “Mình không thể làm mọi thứ”, trở nên lo lắng, cần mẹ.
  - Công cụ xây dựng ranh giới: Sự giận dữ (báo hiệu vấn đề), Sở hữu (khái niệm “của tôi”), Không (ranh giới từ ngữ, quyền lựa chọn).
  - Nhiệm vụ cha mẹ: Khiến trẻ an toàn khi nói không, và dạy trẻ chấp nhận lời nói không từ người khác.
Các tổn thương ranh giới: Đã sai ở đâu?
- Né tránh (hay quay lưng lại) với các ranh giới: Cha mẹ ghẻ lạnh, rút lui khi con không vâng lời/bất đồng, khiến trẻ sợ mất tình yêu nếu nói “không”.
- Thái độ ghét bỏ ranh giới: Cha mẹ giận dữ, trừng phạt khi trẻ cố gắng tự lập. Dạy trẻ giả vờ ngoan ngoãn.
- Quá kiểm soát: Cha mẹ bảo vệ quá mức, đặt ra luật lệ khắt khe, tước đi cơ hội mắc sai lầm và học hỏi của con.
- Thiếu ranh giới: Cha mẹ nuông chiều, không để con chịu hậu quả, làm thay mọi việc.
- Ranh giới không nhất quán: Tín hiệu trái ngược từ cha mẹ (ví dụ: gia đình có cha mẹ nghiện rượu).
- Chấn động tâm lý: Lạm dụng (thể chất, tình dục, tinh thần), mất mát lớn, gây tổn hại nền tảng “thế giới an toàn” và “quyền tự kiểm soát”.
- Các đặc điểm nhân cách của bản thân chúng ta: Tính cách bẩm sinh ảnh hưởng đến cách thiết lập ranh giới.
- Tội lỗi của chính chúng ta: Xu hướng chống lại sự nhún nhường, tham vọng kiểm soát.

Chương 5: Mười luật về ranh giới

Luật nhân quả (gieo và gặt): Hành vi có hậu quả. Cứu người vô trách nhiệm khỏi hậu quả làm họ tiếp tục vô trách nhiệm. Ranh giới giúp người gieo gặt lấy hậu quả.
Luật trách nhiệm: Yêu thương người khác nhưng không phải “là” họ. Mỗi người chịu trách nhiệm với bản thân. Không gánh vác trách nhiệm thay người khác.
Luật về quyền năng: Thừa nhận sự bất lực trước hành vi sai trái, nhưng có quyền thú tội, cầu xin Chúa và người khác giúp đỡ, ăn năn, sửa chữa sai lầm. Không có quyền thay đổi người khác, chỉ có thể gây ảnh hưởng.
Luật tôn trọng: Tôn trọng ranh giới của người khác để họ tôn trọng ranh giới của ta. Tự do sinh ra tự do.
Luật động cơ thúc đẩy: Hành động phải xuất phát từ tình yêu thương, không phải nỗi sợ hãi (sợ mất tình yêu, sợ tức giận, sợ cô đơn, sợ mất “cái tôi tốt đẹp”, cảm giác tội lỗi, sự đền đáp, sự công nhận, đồng cảm quá mức).
Luật định lượng: Đánh giá tác động của việc vạch ranh giới. Đôi khi gây tổn thương nhưng không gây hại, thậm chí giúp ích (như bác sĩ nha khoa).
Luật chủ động: Không thụ động, phải khởi xướng và hành động. Phản ứng chỉ là giai đoạn, cần tiến đến chủ động, thể hiện điều mình muốn chứ không chỉ điều mình ghét.
Luật đố kỵ: Ganh tị là tập trung vào những gì người khác có, không nhận ra giá trị của bản thân. Cách duy nhất để thoát khỏi là hành động, tập trung vào bản thân và tìm kiếm từ Chúa.
Luật hoạt động: Con người là cá thể hồi đáp và khởi xướng. Ranh giới tốt nhất hình thành khi trẻ chủ động khám phá và thế giới đặt ra giới hạn. Chúa muốn chúng ta chủ động, không thụ động.
Luật bộc lộ: Cần thể hiện ranh giới rõ ràng, công khai. Ranh giới bí mật, thoái lui, giận dỗi chỉ hủy hoại mối quan hệ. Sự thật mang mọi thứ ra ánh sáng và chữa lành.

Chương 6: Những ngộ nhận về ranh giới

Ngộ nhận 1: Nếu tôi vạch ranh giới, thì tôi đang rất ích kỷ: Ranh giới đúng đắn giúp quan tâm người khác hơn, phân biệt ích kỷ với cương vị quản lý.
Ngộ nhận 2: Các ranh giới là dấu hiệu của sự chống đối: Thiếu ranh giới là dấu hiệu của sự bất phục tùng bên trong (nói “có” nhưng lòng không muốn). Chúa muốn sự vâng lời từ tình yêu.
Ngộ nhận 3: Nếu như tôi thiết lập ranh giới, tôi sẽ bị tổn thương bởi những người khác: Có thể gây tức giận/phê phán, nhưng ranh giới là “thí nghiệm giấy quỳ” về chất lượng mối quan hệ. Thà đối mặt sự thật còn hơn sống trong ảo tưởng. Gắn kết trước, vạch ranh giới sau.
Ngộ nhận 4: Nếu vạch ranh giới, tôi sẽ làm tổn thương người khác: Ranh giới là công cụ phòng vệ, không phải vũ khí tấn công. Nó ngăn người khác lấy đi điều quý giá, đôi khi gây khó chịu nhưng không gây tổn thương thực sự. Cần có nhiều mối quan hệ hỗ trợ.
Ngộ nhận 5: Tôi vạch ranh giới có nghĩa là tôi đang tức giận: Tức giận là tín hiệu ranh giới bị xâm phạm. Nó là “tức giận đã có từ trước”, cần được giải quyết. Ranh giới trưởng thành sẽ giảm tức giận.
Ngộ nhận 6: Khi người khác vạch ranh giới, tôi bị tổn thương: Có thể do bị áp đặt ranh giới không thích hợp khi nhỏ, hoặc hướng tổn thương sang người khác, hoặc lệ thuộc vào mối quan hệ. Cần phát triển mối quan hệ sâu sắc để không lệ thuộc vào một người.
Ngộ nhận 7: Ranh giới gây ra cảm giác tội lỗi: Cảm giác tội lỗi thường là kết quả của sự thao túng hoặc lương tâm không chính xác. Chúng ta nợ lòng biết ơn cho những món quà, không phải nghĩa vụ. Cần phân biệt lòng biết ơn với sự ràng buộc.
Ngộ nhận 8: Ranh giới không thay đổi, và tôi sợ việc qua cầu rút ván: Ranh giới là của bạn, bạn có thể thay đổi/điều chỉnh chúng khi cần. Sợ thay đổi là sợ mất kiểm soát.

Phần 2: CÁC MÂU THUẪN RANH GIỚI

Chương 7: Ranh giới và gia đình

Vấn đề Susie: Không có sự chấp thuận cảm xúc để là người độc lập khỏi cha mẹ, dù đã trưởng thành.
Dấu hiệu thiếu ranh giới với gia đình gốc:
- Nhiễm virus: Mối quan hệ với gia đình ảnh hưởng tiêu cực đến các mối quan hệ khác.
- Vị trí thứ yếu: Bạn đời cảm thấy bị xếp sau cha mẹ.
- Cho con xin tiền tiêu vặt: Phụ thuộc tài chính vào cha mẹ, mất tự trọng, thiếu trách nhiệm.
- Mẹ à, đôi tất của con đâu? (Hội chứng vĩnh viễn là trẻ con): Trưởng thành về tài chính nhưng vẫn để gia đình điều phối cuộc sống.
- Ba người là một đám đông (Tam giác phân): Giải quyết mâu thuẫn giữa hai người bằng cách lôi kéo người thứ ba, tránh đối mặt trực tiếp.
- Dù sao thì, ai là trẻ con ở đây? (Parentification): Con cái phải chăm lo cho cha mẹ vô trách nhiệm.
- Vấn đề với anh chị em: Anh chị em lợi dụng tình cảm gia đình để tránh trách nhiệm.
Nguyên nhân: Sự tiếp diễn các vấn đề ranh giới vốn có từ bé, chưa tiếp nhận vào gia đình của Chúa (chưa tách khỏi quyền lực cha mẹ).
Giải pháp: Xác định nguyên nhân, xung đột, động cơ. Tiếp nhận điều tốt, thực hành kỹ năng, nói không với cái xấu, tha thứ cho kẻ gây hấn, phản hồi thay vì phản ứng, yêu tự do/trách nhiệm.

Chương 8: Ranh giới và bạn bè

Định nghĩa tình bạn: Mối quan hệ không lãng mạn, nền tảng là sự gắn kết chứ không phải trách nhiệm.
Các mâu thuẫn ranh giới điển hình:
- Hai người phục tùng
- Người phục tùng và người áp đặt lấn lướt
- Người phục tùng và người áp đặt lôi kéo
- Người phục tùng và người vô tâm
Những thắc mắc về mâu thuẫn ranh giới trong tình bạn:
- Chẳng phải tình bạn là dễ tan vỡ sao?
- Làm thế nào để vạch ranh giới trong các tình bạn lãng mạn?
- Nếu bạn bè thân thiết nhất của tôi là gia đình thì sao?
- Tôi vạch ranh giới với những người bạn cần được giúp đỡ như thế nào?

Chương 9: Ranh giới và bạn đời

“Của anh, của tôi, hay của chúng ta?”: Hôn nhân là “một thể”, nhưng vẫn cần giữ cá tính và ranh giới cá nhân. Vấn đề nảy sinh khi kiểm soát cảm xúc, thái độ, hành vi, lựa chọn của người kia.
Các ví dụ thường gặp:
- Cảm xúc: Mỗi người chịu trách nhiệm với cảm xúc của mình và bày tỏ nó. Không đổ lỗi hay kỳ vọng người khác giải quyết cảm xúc của mình.
- Các mong muốn: Mỗi người có trách nhiệm thỏa mãn mong muốn của mình. Xung đột nảy sinh khi mong muốn mâu thuẫn và đổ lỗi cho người khác.
- Giới hạn những gì tôi có thể cho đi: Cho đi theo “quyết định của lòng mình”, biết giới hạn, không làm quá sức rồi oán giận.
Áp dụng các luật về ranh giới trong hôn nhân:
- Luật nhân quả: Để bạn đời chịu hậu quả hành vi vô trách nhiệm của mình.
- Luật trách nhiệm: Có trách nhiệm với bản thân và đối đầu cái xấu trong bạn đời bằng tình yêu.
- Luật về quyền: Có quyền đối với bản thân, nhưng không có quyền kiểm soát bạn đời.
- Luật định lượng: Cảm thông với nỗi đau khi vạch ranh giới, nhưng nhớ rằng ranh giới là cần thiết và hữu ích.
- Luật bộc lộ: Ranh giới cần được truyền đạt rõ ràng bằng lời nói và hành động, không ngầm. (Thân thể, Lời nói, Sự thật, Không gian, Khoảng cách cảm xúc, Thời gian, Những người khác, Hậu quả).
Nhưng như thế nghe có vẻ không phục tùng?: Cả hai vợ chồng cần phục tùng lẫn nhau. Phục tùng là tự nguyện, không phải sự áp đặt hay nô lệ. Chồng cần yêu thương vợ như Chúa yêu Hội thánh.
Vấn đề cân bằng: Mọi mối quan hệ cần cân bằng (gần gũi vs. xa cách, quyền lực, v.v.). Ranh giới giúp tạo ra sự cân bằng hai chiều.
Giải pháp cho hôn nhân: Đánh giá, xác định, tìm nguyên nhân, tiếp thu điều tốt (hệ thống hỗ trợ), thực hành, nói không với điều xấu, tha thứ, trở nên chủ động, học yêu tự nguyện.

Chương 10: Ranh giới và con cái

Câu chuyện Shannon: Minh họa sự mất kiểm soát của cha mẹ khi thiếu ranh giới, dẫn đến hành vi bạo lực hoặc tức giận với con.
Tầm quan trọng của gia đình: Nơi Chúa tạo ra để nhân lên tình yêu, phát triển trẻ em trưởng thành.
Ranh giới và trách nhiệm: Trao truyền ý thức trách nhiệm là món quà vô giá.
Thích nghi và điều chỉnh ranh giới: Càng dạy sớm càng tốt.
Sự phát triển ranh giới ở trẻ: Kỷ luật (sửa dạy) là quan trọng, bao gồm huấn luyện tích cực và hậu quả tiêu cực. Kỷ luật giúp trẻ học từ sai lầm mà không sợ mất tình yêu.
Nhu cầu ranh giới ở trẻ:
- Tự bảo vệ bản thân: Học cách nói không, nói sự thật, giữ khoảng cách để bảo vệ tâm hồn.
- Có trách nhiệm với nhu cầu của mình: Nhận biết nhu cầu, bắt đầu hành động để đáp ứng. Chịu hậu quả an toàn cho sự vô trách nhiệm.
- Có ý thức về sự kiểm soát và lựa chọn: Học cách đưa ra quyết định phù hợp lứa tuổi.
- Trì hoãn ham muốn đạt được mục đích nào đó: Nói không với những thôi thúc tức thời để đạt điều tốt hơn.
- Tôn trọng ranh giới của người khác: Chấp nhận lời nói không từ người khác, hiểu thế giới không xoay quanh mình, phát triển sự cảm thông.
Ranh giới theo giai đoạn: Huấn luyện vạch ranh giới theo ranh giới theo độ tuổi:
- Sơ sinh đến 5 tháng: Gắn kết, an toàn là ưu tiên.
- 5 đến 10 tháng: “Nở trứng”, khám phá, cha mẹ là mỏ neo.
- 10 đến 18 tháng: “Khám phá”, tập đi, nói, bắt đầu hiểu “không”.
- 18 đến 36 tháng: “Tái kết nối”, học tự quản, chấp nhận mất quyền tuyệt đối. Sử dụng giận dữ, sở hữu, từ “không”. Quy trình kỷ luật hiệu quả (1. Vi phạm lần đầu, 2. Vi phạm lần hai, 3. Vi phạm lần ba, 4. An ủi và tái kết nối).
- 3 đến 5 tuổi: Phát triển đặc trưng giới tính, cạnh tranh. Cha mẹ giữ ranh giới rõ ràng giữa các vai trò.
- 6 đến 11 tuổi: Tiềm ẩn, định hướng công việc/bạn bè.
- 11 đến 18 tuổi: Thanh niên, tự do hơn, trách nhiệm hơn. Cha mẹ ảnh hưởng thay vì kiểm soát.
Các hình thức kỷ luật: Phù hợp lứa tuổi, tương ứng mức độ vi phạm.

Chương 11: Ranh giới và công việc

Công việc và sự phát triển nhân cách: Lao động là hoạt động tinh thần, nơi phát triển nhân cách, không chỉ để kiếm tiền.
Các vấn đề ranh giới nơi làm việc:
- Can thiệp vào trách nhiệm của người khác
- Làm thêm giờ quá nhiều
- Dành ưu tiên không đúng chỗ
- Các đồng nghiệp khó tính
- Các thái độ phán xét
- Mâu thuẫn với cấp trên (cảm xúc chuyển tiếp)
- Kỳ vọng quá nhiều vào công việc
- Đem căng thẳng công việc về nhà
- Không yêu thích công việc
Đi tìm công việc của cuộc đời: Tự chủ, phát triển khả năng, đồng sự với Chúa.

Chương 12: Ranh giới và bản thân

“Cô ta chính là tôi”: Vấn đề khó khăn nhất là đặt ranh giới với chính bản thân.
Linh hồn mất kiểm soát của chúng ta:
- Ăn uống: Ăn quá nhiều để đối phó áp lực, tránh thân mật, hoặc lấp đầy chỗ trống.
- Tiền bạc: Chi tiêu quá đà, nợ nần, sống vượt quá khả năng.
- Thời gian: Không kiểm soát thời gian, luôn trễ hẹn, không hoàn thành việc.
- Sự hoàn thành nhiệm vụ: Không hoàn thành công việc do chống lại nguyên tắc, sợ thành công, thiếu kiên trì, phân tâm, không kiềm chế được sự tưởng thưởng, không nói không với áp lực khác.
- Miệng lưỡi: Nói quá nhiều, buôn chuyện, mỉa mai để tránh thân mật, áp đặt.
- Giới tính: Các hành vi tình dục mất kiểm soát (thủ dâm, khiêu dâm, ngoại tình…).
- Chất cồn và sự lạm dụng hóa chất: Mất khả năng đặt ranh giới với chất gây nghiện.
Tại sao những lời nói “không” của tôi không có hiệu quả?:
- Bản thân là kẻ thù lớn nhất.
- Rút lui khỏi mối quan hệ khi cần nhất (sợ hãi, xấu hổ, kiêu hãnh).
- Chỉ dùng sức mạnh ý chí đơn thuần thay vì dựa vào các mối quan hệ và ơn huệ của Chúa.
Vạch ranh giới cho bản thân:
- Đánh giá triệu chứng: Nhận biết kết quả tiêu cực của việc thiếu ranh giới.
- Nguyên nhân sâu xa: Xác định đóng góp của bản thân (tội lỗi), tổn thương lặp lại, ảnh hưởng gia đình/mối quan hệ.
- Mâu thuẫn ranh giới cụ thể: Ăn uống, tiền bạc, thời gian, v.v.
- Ai là người cần phải làm chủ?: Nhận trách nhiệm cho hành vi mất kiểm soát của mình.
- Cần làm điều gì?: Phát triển các mối quan hệ an toàn, đáng tin cậy. Kết nối với Chúa và người khác.
- Bắt đầu như thế nào?: Chú ý đến nhu cầu thật, tự cho phép vấp ngã, lắng nghe phản hồi, coi hậu quả là người thầy.
Nếu bạn là nạn nhân: Cần tìm sự giúp đỡ chuyên nghiệp để thiết lập ranh giới do tổn thương sâu sắc (mất niềm tin, mất tự chủ, cảm giác “xấu xa”).

Phần 3: PHÁT TRIỂN RANH GIỚI LÀNH MẠNH

Chương 13: Ranh giới và Đức Chúa

Kinh thánh là sách về mối quan hệ: Giữa Chúa với con người, con người với Chúa, con người với con người.
Tôn trọng ranh giới:
- Chúa tôn trọng ranh giới của chúng ta: Để chúng ta làm điều mình có thể, chịu hậu quả, cho phép nói “không”, không áp đặt.
- Chúng ta tôn trọng ranh giới của Chúa: Chấp nhận sự tự do của Ngài, không phán xét khi Ngài không làm điều ta muốn.
Sự tức giận: Có thể biểu lộ sự tức giận với Chúa một cách chân thành (Job), Chúa mong muốn sự thật từ bên trong.
“Tôi không đồng tình nhưng rất tôn trọng”: Có thể thuyết phục Chúa thay đổi ý kiến (Abraham, góa phụ). Chúa muốn chúng ta kiên trì.
Chúa tự tôn trọng ranh giới của Người: Ngài là người nắm giữ có trách nhiệm, không để mình bị lạm dụng, Ngài buông tay với những người chối từ Ngài.
Một mối quan hệ thật sự: Ranh giới xác lập hai bên khác nhau trong một chỉnh thể, giúp chúng ta làm tốt nhất có thể trong hình ảnh Chúa.

Chương 14: Sự kháng cự ranh giới

Sức mạnh của mong muốn: Mong muốn cuộc sống tốt đẹp hơn là động lực, thường đến từ đau khổ.
Hai dạng chiến đấu: Kháng cự bên ngoài (từ người khác) và kháng cự bên trong (từ bản thân).
Sự kháng cự bên ngoài:
- Phản ứng tức giận: Người tức giận là người có vấn đề, họ chưa học cách kiềm chế ham muốn. Cách đối phó: Nhận ra vấn đề của họ, để cơn giận ở lại nơi họ, không để cơn giận dẫn dắt, có hệ thống hỗ trợ, giữ hòa khí, sẵn sàng cách ly.
- Trách móc: Vũ khí lôi kéo mạnh mẽ, cố khiến bạn cảm thấy tội lỗi. Cách đối phó: Nhận ra sự thao túng, không giải thích/biện hộ, quyết đoán.
- Các hậu quả và biện pháp đối phó: Vạch ranh giới có thể dẫn đến hậu quả từ người áp đặt (cắt tài chính, từ bỏ mối quan hệ). Cần sẵn sàng chấp nhận mất mát.
- Kháng cự bằng bạo lực: Nạn nhân bạo hành cần giúp đỡ chuyên nghiệp để thiết lập ranh giới an toàn.
- Nỗi đau của người khác: Khi vạch ranh giới, người khác có thể bị tổn thương. Cảm thông nhưng kiên định rằng ranh giới là cần thiết cho cả hai.
- Người hay đổ lỗi: Đổ lỗi cho bạn vì vấn đề của họ. Cần đối diện, không chấp nhận sự đổ lỗi.
- Các nhu cầu thật sự: Giới hạn những gì có thể cho đi, đưa đến người khác có thể giúp.
- Tha thứ và hòa giải: Tha thứ (một phía, giải phóng quá khứ) khác với hòa giải (hai phía, cần tin cậy và thay đổi hiện tại).
Sự kháng cự bên trong:
- Nhu cầu con người: Thiếu thốn tình cảm từ nhỏ dẫn đến kháng cự ranh giới, tìm cách lấp đầy bởi những người/thứ không phù hợp.
- Chưa vượt qua nỗi đau buồn và mất mát: Không thể buông bỏ những điều “không tốt” từ quá khứ. Cần trải qua quá trình đau buồn để buông bỏ và bước tiếp.
- Các bước đối mặt kháng cự bên trong: Thừa nhận vô ranh giới, nhận thức kháng cự (sợ hãi), tìm kiếm ơn huệ (hỗ trợ), nhận biết mong muốn (ai là người bạn bám víu), buông bỏ (qua đau buồn), bước tiếp (tìm điều mình muốn).
- Nỗi sợ cơn tức giận từ bên trong: Sợ sự tức giận của người khác là do tổn thương quá khứ. Cần giải quyết tổn thương đó, không để cơn giận người khác kiểm soát.
- Nỗi sợ những điều không biết trước: Ranh giới dẫn đến những điều mới mẻ, đáng sợ nhưng cũng mở ra cơ hội phát triển. Cần cầu nguyện, đọc Kinh thánh, phát triển thế mạnh, dựa vào nhóm hỗ trợ, học từ người khác, tin vào khả năng học hỏi, dàn xếp chia ly quá khứ, tạo cấu trúc.
- Không tha thứ: Giữ bạn mắc kẹt trong quá khứ.
- Hướng ngoại (đổ lỗi): Cần đối diện chính mình.
- Cảm giác tội lỗi: Nhận ra lương tâm sai lệch, hành động vì tình yêu, không tội lỗi.
- Nỗi sợ bị bỏ rơi: Cần các mối quan hệ an toàn để không cảm thấy cô đơn.
Kháng cự là dấu hiệu tốt, cho thấy sự phát triển.

Chương 15: Đo đếm mức độ thành công của ranh giới

11 bước để đo đếm sự phát triển:
1. Sự oán giận - Tín hiệu cảnh báo sớm: Cảm giác tức giận khi ranh giới bị xâm phạm là dấu hiệu tích cực.
2. Thay đổi sở thích - Trở nên thu hút về phía những người yêu ranh giới: Bắt đầu tìm kiếm những mối quan hệ tôn trọng ranh giới.
3. Tham gia vào hội nhóm: Tìm kiếm sự hỗ trợ từ nhóm có cùng giá trị.
4. Trân trọng những điều quý giá của chúng ta: Coi trọng bản thân và những gì Chúa ban, không để người khác lấy đi.
5. Luyện tập lời nói không kiểu trẻ con: Thực hành nói không trong môi trường an toàn, với những người chấp nhận.
6. Hạnh phúc khi có các cảm xúc tội lỗi: Lương tâm bắt đầu “phản kháng” khi bạn đặt ranh giới, đó là dấu hiệu tiến bộ.
7. Luyện tập lời nói không của người lớn: Đặt ranh giới quan trọng với những người phức tạp nhất, mục tiêu là trưởng thành trong tình yêu và làm việc hiệu quả.
8. Vui mừng trước sự biến mất của cảm giác tội lỗi.
9. Yêu thương ranh giới của người khác: Tôn trọng ranh giới của người khác để họ tôn trọng của mình, phát triển sự cảm thông.
10. Trả tự do cho lời nói không và có của chúng ta: Nói “có” một cách chân thành, tự nguyện; nói “không” khi cần mà không do dự.
11. Các ranh giới trưởng thành - Sự thiết lập các mục tiêu có động cơ dựa trên giá trị: Tự chủ, bảo vệ, nuôi dưỡng cuộc sống, sống có mục tiêu và kế hoạch, gặt hái thành quả.

Chương 16: Một ngày của cuộc sống có ranh giới

Câu chuyện Sherrie được tái hiện: Minh họa một ngày của Sherrie khi cô đã áp dụng thành công các ranh giới lành mạnh.
- Gia đình: Ranh giới rõ ràng, con cái tự giác, chồng thấu hiểu.
- Công việc: Hiệu quả, được thăng chức.
- Bạn bè: Quan hệ lành mạnh, không bị lợi dụng.
- Kết luận: Sống chan chứa tình yêu thương, tự do, trách nhiệm và phụng sự.

Mục lục