Giới thiệu Duyên khởi và Thập nhị nhân duyên
Thuyết Duyên khởi (sa. pratītyasamutpāda), còn gọi là Nhân duyên sinh hay Thập nhị nhân duyên, là một trong những giáo lí quan trọng nhất của đạo Phật. Giáo lí này chỉ rõ mọi hiện tượng tâm lí và vật lí tạo nên đời sống đều nằm trong một mối liên hệ nhân quả, làm thành một vòng gồm mười hai yếu tố, khiến chúng sinh cứ mãi vướng mắc trong Luân hồi (sa. saṃsāra). Duyên khởi cùng với Vô ngã (sa. anātman) là hai giáo lí làm rường cột cho tất cả các tông phái Phật giáo.
Thập nhị nhân duyên chi tiết
Giáo lí duyên khởi được trình bày qua 12 yếu tố cụ thể:
- Vô minh (sa. avidyā): Sự không thấu hiểu Tứ diệu đế, không hiểu Khổ là tính chất căn bản của đời sống.
- Hành (sa. saṃskāra): Hành động tạo nghiệp (thân, khẩu, ý) có thể tốt, xấu hoặc trung tính.
- Thức (sa. vijñāna): Nền tảng cho một đời sống tới, thức đi vào bụng mẹ, lựa chọn cha mẹ đúng như Hành quy định.
- Danh sắc (sa. nāmarūpa): Toàn bộ tâm lí và vật lí của bào thai mới, do Ngũ uẩn tạo thành.
- Lục căn (sa. ṣaḍāyatana): Các giác quan (năm giác quan và khả năng suy nghĩ).
- Xúc (sa. sparśa): Lục căn bắt đầu tiếp xúc với bên ngoài.
- Thụ (sa. vedanā): Cảm nhận của con người mới với thế giới bên ngoài.
- Ái (sa. tṛṣṇā): Tham ái, lòng ham muốn xuất phát từ vô minh.
- Thủ (sa. upādāna): Điều cá nhân mới muốn chiếm lấy cho mình.
- Hữu (sa. bhava): Toàn bộ những gì ta gọi là tồn tại, sự sống, thế giới.
- Sinh (sa. jāti): Một thế giới và cá nhân mới xuất hiện.
- Lão tử (sa. jarāmaraṇa): Vì có Sinh nên có hoại diệt.
Giáo lí này được Đức Phật quán chiếu thuận chiều (