Quốc gia khởi nghiệp

Giới thiệu

“Quốc gia khởi nghiệp” kể về sự phát triển kinh tế thần kỳ của Israel, từ lúc lập quốc đến khi trở thành quốc gia công nghệ hàng đầu thế giới.
Nước nhỏ bé này tồn tại giữa thù địch, đối phó với chiến tranh nhưng vẫn tạo ra sáng tạo vượt bậc trong công nghệ, quân sự và dân sự.
Cá tính quyết liệt, dám thách thức và sáng tạo không ngừng của người Do Thái đã xây dựng Israel trở thành một nền kinh tế sôi động.

MỘT CUỐN SÁCH PHẢI ĐỌC - ĐẶNG LÊ NGUYÊN VŨ

Đặt câu hỏi về thành công, thất bại của cá nhân và quốc gia, đặc biệt là lý do Việt Nam còn nghèo.
Đúc rút ba tinh thần đặc trưng của người Do Thái-Israel: Chiến Binh, Doanh Nhân, và Sáng Tạo.
Tinh thần sáng tạo luôn tư duy xé rào, tiếp cận khôn ngoan và có trách nhiệm.

LỜI NÓI ĐẦU - SHIMON PERES

Israel là quốc gia khởi nguồn từ trí tưởng tượng của những con người lưu vong, thiếu thốn quê hương nhưng giàu hy vọng và lòng trung thành.
Đối mặt với đất đai cằn cỗi và láng giềng thù địch, họ đã khám phá sự giàu có trong khan hiếm bằng cách tập trung vào con người.
Sáng tạo trong nông nghiệp (kibbutz, công nghệ tưới tiêu) và an ninh quốc phòng là nền móng cho các ngành công nghiệp dân sự.
Kích thước nhỏ buộc Israel phải theo đuổi chất lượng dựa trên sáng tạo, thay thế kinh nghiệm bằng tầm nhìn.
Peres dự đoán thập kỷ tới sẽ bùng nổ về AI, khám phá khoa học và công nghệ nano, Israel đang chuẩn bị cho hành trình vĩ đại này.

GHI CHÚ CỦA NHÓM TÁC GIẢ

Cuốn sách bàn về sự cách tân và tinh thần khởi nghiệp, cùng những nhân tố giúp Israel đạt được điều đó.
Không phải sách về công nghệ thuần túy mà là về hệ sinh thái tạo ra ý tưởng kinh doanh mới.
Nghiên cứu lịch sử, văn hóa, phỏng vấn doanh nhân và kinh tế học để giải thích “Hiện Tượng Israel”.
Đánh giá nguy cơ đe dọa thành công của quốc gia này.
So sánh Mỹ (không tận dụng doanh nhân quân sự) và thế giới Ả-rập (khó thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp).

LỜI GIỚI THIỆU

Câu chuyện Shai Agassi và Better Place (xe điện) minh họa tinh thần khởi nghiệp Israel: dám nghĩ lớn để giải quyết vấn đề toàn cầu.
Agassi thuyết phục Shimon Peres và Carlos Ghosn về xe điện, đề xuất mô hình pin thuê bao và trạm đổi pin, sử dụng Israel làm “phòng thí nghiệm” hoàn hảo do diện tích nhỏ và đặc tính người dân.
Israel là quốc gia dẫn đầu về số lượng công ty niêm yết trên NASDAQ (sau Mỹ), vốn đầu tư mạo hiểm bình quân đầu người cao nhất thế giới, và chi tiêu cho R&D lớn nhất.
Sự phát triển kinh tế phi thường của Israel diễn ra bất chấp xung đột vũ trang và điều kiện khắc nghiệt.
Thành công không chỉ do “người Do Thái thông minh” hay “công nghiệp quốc phòng” mà là sự kết hợp của nhiều yếu tố: lòng kiên trì, ý chí bền bỉ, tính tò mò, thoải mái với thất bại, tinh thần tập thể, chấp nhận rủi ro và sáng tạo.

PHẦN I: MỘT QUỐC GIA NHỎ BÉ CÓ THỂ LÀM ĐƯỢC GÌ?

Chương 1 “Ngoan cố”

Shvat Shaked và Fraud Sciences: Phát triển giải pháp chống lừa đảo trực tuyến với độ chính xác cao hơn 17% so với PayPal, dựa trên kinh nghiệm truy lùng khủng bố từ đơn vị tình báo 8200.
PayPal mua Fraud Sciences với giá 169 triệu USD, kinh ngạc trước sự hiệu quả của đội ngũ 55 người Israel.
Tinh thần “chutzpah”: Người Israel có sự táo bạo, gai góc, không ngại chất vấn cấp trên, giảng viên, ông chủ. Đây không phải sự cả gan mà là điều bình thường, cần thiết để không bị tụt lại.
Thái độ khoan dung với thất bại: Văn hóa “thất bại có tính xây dựng” hay “thất bại thông minh”. Trong quân đội, không cổ vũ quá mức khi làm tốt, không giết chết nếu thất bại, miễn là thử nghiệm được lên kế hoạch kỹ lưỡng.
Intel Israel và chip Centrino: Nhóm kỹ sư Intel Israel đã thách thức dogma của trụ sở chính về tốc độ chip, tập trung vào tiết kiệm năng lượng và hiệu suất cho máy tính xách tay. Dù bị phản đối kịch liệt, sự kiên trì và lập luận vững chắc của họ đã giúp Intel phát triển chip Banias/Centrino, cứu vớt tập đoàn khỏi suy thoái và tiết kiệm hàng tỷ USD năng lượng.
Văn hóa tranh luận: Người Israel coi tranh luận quyết liệt là cách tốt nhất để giải quyết vấn đề, không ngại nói thẳng và công khai. Văn hóa này xuất phát từ lịch sử, tôn giáo và quân đội Israel.

Chương 2 Doanh nhân trên chiến trường

Ứng biến quân sự: Trong chiến tranh Yom Kippur (1973), lữ đoàn tăng Amnon Reshef ứng biến chống lại tên lửa Sagger mới của Ai Cập bằng cách di chuyển ngẫu nhiên và bắn trả để che khuất tầm nhìn đối phương. Chiến thuật này sau đó được NATO học hỏi.
Quyền hạn cấp dưới: Sĩ quan cấp trung úy trong quân đội Israel có quyền ra quyết định lớn hơn đồng cấp ở bất kỳ quân đội nào khác. Ví dụ Gilad Farhi (23 tuổi) xử lý tình huống con tin phức tạp dưới áp lực cao.
Tinh thần đa nhiệm: Yossi Klein (20 tuổi) dùng cánh quạt trực thăng phát quang bụi cây để cứu lính bị thương, thể hiện sự ứng biến sáng tạo.
Khan hiếm nhân lực: Quân đội Israel thiếu sĩ quan cấp lãnh đạo, buộc cấp dưới phải gánh vác trách nhiệm lớn, thúc đẩy sáng kiến từ binh lính cấp thấp.
Lực lượng dự bị (Miluim): Là xương sống của quân đội, gồm binh sĩ và sĩ quan từ mọi tầng lớp xã hội. Hệ thống này xóa bỏ thứ bậc, thúc đẩy dân chủ, bình đẳng và tinh thần hợp tác, tạo ra mạng lưới gắn kết kéo dài suốt đời.
Văn hóa chất vấn: Từ tôn giáo đến quân đội, người Israel được nuôi dưỡng trong văn hóa tranh cãi và nghi ngờ. Trong quân đội, binh lính được khuyến khích chất vấn cấp trên dựa trên năng lực và thực tiễn, không sợ hãi.
Bao dung với sự bất tuân: Quân đội Israel chấp nhận sự bất tuân nếu có lý do chính đáng, khác với các quân đội truyền thống. Điều này tạo ra tư duy phê phán, độc lập và không phục tùng, rất hữu ích trong khởi nghiệp.

PHẦN II: “GIEO MẦM VĂN HÓA SÁNG TẠO”

Chương 3 Nhân vật của Quyển Sách

Văn hóa ba lô và “Quyển Sách”: Thanh niên Israel sau nghĩa vụ quân sự thường đi du lịch khắp thế giới, tạo ra “Quyển Sách” (sổ ghi chép lời khuyên du lịch) tại các điểm đến xa xôi, thể hiện tinh thần khám phá và chia sẻ.
Ảnh hưởng của tẩy chay Ả-rập: Sự cô lập kinh tế từ các nước Ả-rập buộc Israel phải tìm kiếm thị trường toàn cầu, tập trung vào các sản phẩm nhỏ gọn, có giá trị cao như phần mềm và linh kiện, không bị giới hạn bởi biên giới vật lý.
Netafim và nông nghiệp toàn cầu: Công ty tưới nhỏ giọt Netafim (thành lập 1965) là ví dụ điển hình về việc biến thách thức (thiếu nước) thành lợi thế, xuất khẩu công nghệ nông nghiệp đến hơn 110 quốc gia, kể cả các nước thù địch.
Doanh nhân là đại sứ quốc gia: Jon Medved, nhà đầu tư mạo hiểm, tự nguyện làm đại sứ kinh tế cho Israel, giới thiệu công nghệ và thu hút đầu tư, coi thành công của công ty Israel là thành công của đất nước.

Chương 4 Harvard, Princeton và Yale

Quân đội là trường đại học ưu tú: Các đơn vị quân sự tinh nhuệ của Israel (Talpiot, 8200, không quân) là những cơ sở đào tạo hàng đầu, cạnh tranh gay gắt, nơi thanh niên Israel phát triển kỹ năng lãnh đạo, giải quyết vấn đề và chuyên môn công nghệ từ rất sớm.
Chương trình Talpiot: Chọn lọc những học sinh xuất sắc nhất, đào tạo chuyên sâu về toán, vật lý và công nghệ quân sự, đồng thời rèn luyện khả năng lãnh đạo và ứng biến. Nhiều cựu Talpion trở thành doanh nhân thành công (NICE Systems, Compugen).
Mạng lưới xã hội từ quân đội: Nghĩa vụ quân sự bắt buộc và lực lượng dự bị tạo ra mạng lưới quan hệ xã hội và kinh doanh bền chặt, kết nối người Israel từ mọi tầng lớp và nền tảng khác nhau. Điều này thúc đẩy sự minh bạch và hợp tác.
Trưởng thành sớm và khẩn trương: Kinh nghiệm quân sự và học vấn cao giúp người Israel trưởng thành sớm, có tầm nhìn mới mẻ và tinh thần hành động khẩn trương, không ngại mạo hiểm để biến ý tưởng thành hiện thực.
Sự khác biệt với Mỹ: Khác với Mỹ, nơi kinh nghiệm quân sự thường bị đánh giá thấp trong kinh doanh, ở Israel, hồ sơ quân ngũ là một tài sản quý giá, được các nhà tuyển dụng đánh giá cao.

Chương 5 Nơi trật tự gặp hỗn loạn

“Chutzpah” và “Rosh Gadol”: Tinh thần chất vấn, tranh cãi (“chutzpah”) và tư duy “đầu to” (rosh gadol – chủ động, sáng tạo, dám chịu trách nhiệm) là cốt lõi của văn hóa Israel. Ngược lại với “đầu nhỏ” (rosh katan – chỉ làm theo lệnh). Điều này xuất phát từ lịch sử, tôn giáo và quân đội.
Văn hóa thử nghiệm (Apollo): Quân đội Israel vận hành theo mô hình thử nghiệm, không ngừng đánh giá và tranh luận các quyết định, học hỏi từ sai lầm. Điều này tạo ra sự linh hoạt và ứng biến cao, khác với mô hình tiêu chuẩn hóa cứng nhắc (ví dụ: NASA thời Columbia).
Cải cách liên tục: Israel có truyền thống tự kiểm điểm và cải cách quân đội sâu rộng sau mỗi cuộc chiến, ngay cả khi chiến thắng. Điều này giúp tránh tư duy bảo thủ và duy trì sự đổi mới.
Ưu thế của sự hỗn loạn: Các chuyên gia kinh tế cho rằng môi trường lý tưởng cho sáng tạo là “vùng cửa sông nơi trật tự cứng nhắc và hỗn loạn ngẫu nhiên gặp nhau”. Israel với sự kết hợp của thể chế chính trị ổn định, văn hóa không phân biệt giai cấp và tính không câu nệ nghi thức chính là môi trường này.

Chương 6 Một chính sách công nghiệp hiệu quả

Chính phủ khởi nghiệp: Giai đoạn đầu lập quốc (1948-1970), chính phủ đóng vai trò chủ đạo trong phát triển kinh tế, thực hiện các dự án cơ sở hạ tầng lớn (đường xá, hệ thống nước, nhà máy) và thành lập các ngành công nghiệp chiến lược (ví dụ: Israel Aircraft Industries).
Biến thách thức thành lợi thế: Israel đã biến những khó khăn như thiếu nước thành cơ hội để dẫn đầu trong công nghệ nông nghiệp sa mạc, tưới nhỏ giọt và khử mặn nước.
Nông trang (Kibbutz): Là một phát kiến xã hội độc đáo, tiên phong trong nông nghiệp công nghiệp và đóng góp đáng kể vào xuất khẩu, cũng như là cái nôi nuôi dưỡng các sĩ quan quân đội và chính trị gia.
Thập kỷ mất mát (1970-1980): Giai đoạn đình trệ kinh tế, siêu lạm phát do chính sách can thiệp quá sâu của chính phủ và sự phụ thuộc vào các dự án cơ sở hạ tầng. Điều này buộc Israel phải nhận ra cần chuyển đổi sang nền kinh tế do tư nhân dẫn dắt.

Chương 7 Nhập cư

Làn sóng nhập cư tài năng: Các đợt nhập cư lớn từ Ethiopia và Liên Xô cũ (đặc biệt là 800 nghìn người Xô Viết cũ vào thập niên 1990) đã mang đến một lượng lớn các nhà khoa học, kỹ sư và chuyên gia có trình độ cao, là nguồn nhân lực then chốt cho ngành công nghệ cao của Israel.
Luật Hồi quốc: Israel là quốc gia duy nhất có luật Hiến pháp đảm bảo quyền nhập cư tự do cho mọi người Do Thái, cung cấp hỗ trợ toàn diện để hội nhập (ngôn ngữ, công việc, nhà ở, quyền công dân ngay lập tức).
Tinh thần khởi nghiệp của người nhập cư: Người nhập cư, theo định nghĩa, là những người dám mạo hiểm và bắt đầu lại từ đầu. Điều này tạo ra động lực mạnh mẽ cho khởi nghiệp và đổi mới, khác với các xã hội có ít sự di chuyển xã hội.
Hệ thống giáo dục thúc đẩy: Các trường như Shevach-Mofet, với sự ảnh hưởng của giáo viên nhập cư từ Liên Xô, đã trở thành trung tâm đào tạo xuất sắc về toán và khoa học, cung cấp nền tảng giáo dục vững chắc cho thế hệ trẻ.

Chương 8 Cộng đồng Do Thái hải ngoại

“Lưu chuyển chất xám”: Thay vì “chảy máu chất xám”, Israel hưởng lợi từ “lưu chuyển chất xám” - các kỹ sư và doanh nhân Israel ra nước ngoài tích lũy kinh nghiệm, kiến thức rồi quay về, thành lập các trung tâm R&D cho các tập đoàn quốc tế lớn (ví dụ: Michael Laor và trung tâm R&D của Cisco tại Israel).
Vai trò của Diaspora: Cộng đồng Do Thái hải ngoại, mặc dù không phải luôn đầu tư trực tiếp, đã đóng góp gián tiếp thông qua các mối quan hệ và sự hỗ trợ cho các chương trình phát triển công nghệ (ví dụ: BIRD Foundation, một quỹ hỗ trợ liên doanh Mỹ-Israel).
Al Schwimmer và Israel Aircraft Industries: Al Schwimmer, một kỹ sư hàng không người Mỹ gốc Do Thái, được Shimon Peres và Ben-Gurion chiêu mộ để xây dựng ngành công nghiệp hàng không của Israel vào những năm 1950, mặc dù có nhiều trở ngại. Điều này đã đặt nền móng cho ngành quốc phòng và công nghệ hàng không Israel.
Đầu tư từ nước ngoài: Các tập đoàn lớn như Cisco đã đầu tư mạnh mẽ vào Israel, mua lại nhiều công ty khởi nghiệp và thành lập các trung tâm R&D, biến Israel thành trung tâm sáng tạo quan trọng.

Chương 9 Phép thử của Buffett

Thu hút đầu tư bất chấp rủi ro: Israel thu hút đầu tư nước ngoài (Google, Microsoft) và các nhà đầu tư lớn (Warren Buffett mua Iscar) bất chấp các mối đe dọa an ninh và bất ổn địa chính trị. Jon Medved minh họa sự tăng trưởng đầu tư vào công nghệ cao Israel ngay cả trong các giai đoạn bạo lực.
Quan điểm của Buffett về rủi ro: Warren Buffett đánh giá giá trị của Iscar không nằm ở nhà máy (có thể bị phá hủy) mà ở nhân tài, quản lý, cơ sở khách hàng toàn cầu và thương hiệu. Đối với ông, các cuộc tấn công tên lửa không phải là “rủi ro thảm họa” vì tài sản cốt lõi vẫn còn.
Tinh thần “Davka” (Bất chấp): Các công ty Israel như Iscar (dưới sự lãnh đạo của Eitan Wertheimer) và Intel Israel (dưới Dov Frohman) đã chứng minh khả năng duy trì hoạt động sản xuất, thậm chí tăng cường, trong điều kiện chiến tranh. Tinh thần “Davka” này biến nghịch cảnh thành động lực để khẳng định năng lực và sự kiên định của đất nước.
Niềm tin từ sự kiên cường: Khả năng phục hồi và kiên định của Israel trong bối cảnh khó khăn đã xây dựng niềm tin vững chắc cho các nhà đầu tư và tập đoàn đa quốc gia.

Chương 10 Yozma

Chương trình Yozma (1993): Chương trình của chính phủ Israel đầu tư 100 triệu USD để tạo ra mười quỹ đầu tư mạo hiểm mới, hợp tác với các quỹ nước ngoài và ngân hàng Israel. Yozma chia sẻ rủi ro nhưng cho phép các đối tác tư nhân hưởng lợi nhuận lớn, tạo ra một mô hình hấp dẫn.
Khởi nguồn ngành VC: Yozma là “que diêm thổi bùng ngọn lửa” ngành đầu tư mạo hiểm của Israel, thúc đẩy sự ra đời của hàng trăm quỹ và công ty khởi nghiệp thành công (ví dụ: Ornet Data Communications của Orna Berry, Chromatis Networks).
Đầu tư cá nhân và quốc gia: Jon Medved thành lập Israel Seed Partners độc lập sau khi không kịp tham gia Yozma, cho thấy tác động lan tỏa của chương trình. Nhiều chính phủ khác (Nhật Bản, Hàn Quốc, Ireland) đã học hỏi mô hình Yozma.
Cải cách tài chính của Netanyahu: Thủ tướng Benjamin Netanyahu (2003) thực hiện cải cách cắt giảm thuế, tư nhân hóa doanh nghiệp nhà nước và loại bỏ các quy định tài chính kìm hãm. Đặc biệt, việc xóa bỏ trái phiếu chính phủ đảm bảo đã giải phóng hàng trăm triệu USD vốn nội địa, thúc đẩy đầu tư vào các quỹ tư nhân và tạo ra ngành quản lý tài sản mới.
Giải phóng tài năng: Các cải cách này mở ra cơ hội cho những người Israel có kỹ năng định lượng cao từ quân đội hoặc giáo dục, những người trước đây phải ra nước ngoài để làm việc trong ngành tài chính.

Chương 11 Phản bội và cơ hội

“Sputnik Moment” của Israel: Lệnh cấm vận vũ khí của Pháp dưới thời De Gaulle (1967) là một cú sốc lớn, buộc Israel phải tự phát triển ngành công nghiệp quốc phòng (xe tăng Merkava, máy bay chiến đấu Nesher, Kfir).
Dự án Lavi: Chương trình phát triển máy bay chiến đấu Lavi (hợp tác Mỹ-Israel) dù bị hủy bỏ vào năm 1987, đã tạo ra một lượng lớn kiến thức công nghệ và giải phóng 1.500 kỹ sư hàng không vào khu vực dân sự, góp phần thúc đẩy ngành công nghệ cao của Israel.
Chuyển giao công nghệ quân sự sang dân sự: Yossi Gross, một kỹ sư của dự án Lavi, sau đó trở thành một doanh nhân nối tiếp, thành lập 17 công ty và phát triển hơn 300 bằng sáng chế trong lĩnh vực y tế, áp dụng kinh nghiệm từ hàng không quân sự.
Tư duy đa lĩnh vực (Mashup): Lệnh cấm vận của Pháp và sau đó là dự án Lavi đã thúc đẩy Israel phát triển một phương pháp tiếp cận đa lĩnh vực sâu sắc, sẵn sàng thử nghiệm bất cứ điều gì, kết hợp các công nghệ và kỷ luật khác nhau.

Chương 12 Từ đầu đạn tên lửa đến mạch nước phun

Tư duy đa nhiệm: Doug Wood (Animation Lab) chứng kiến kỹ sư Israel vừa là họa sĩ đồ họa vừa là kỹ sư khắc phục sự cố. Tal Keinan (phi công F-16) so sánh Không quân Israel với “xe jeep với nhiều công cụ” - nhấn mạnh sự linh hoạt, đa nhiệm và khả năng ứng biến của phi công, khác với sự chuyên môn hóa cao của Không quân Mỹ.
“Mashup” công nghệ: Israel là bậc thầy trong việc kết hợp các công nghệ và kỷ luật khác nhau để tạo ra các sản phẩm sáng tạo. Ví dụ:
- PillCams: Áp dụng công nghệ điện quang từ đầu đạn tên lửa để tạo ra máy ảnh siêu nhỏ dạng viên thuốc, dùng trong nội soi đường ruột.
- Compugen: Sử dụng thuật toán sàng lọc dữ liệu tình báo quân sự để giải mã bộ gen người và phát triển thuốc “dự báo”, kết hợp toán học, sinh học, khoa học máy tính và hóa học.
- Aespironics: Thiết kế ống hít thuốc dạng thẻ tín dụng bằng cách kết hợp kỹ thuật tuabin gió, luồng khí động học và phân phối thuốc hiệu quả.
- Beta-O2: Tạo ra “bể lọc sinh học” cấy ghép cho bệnh nhân tiểu đường, sử dụng tảo sản sinh oxy từ suối nước nóng Yellowstone và sợi quang học.
- TransPharma Medical: Kết hợp xung động sóng vô tuyến để tạo kênh tạm thời qua da và miếng dán thuốc bột để truyền phân tử lớn không cần tiêm.
Đổi mới trong bằng sáng chế: Các bằng sáng chế của Israel khác biệt do thường viện dẫn số lượng nhiều nhất và tập hợp đa dạng nhất các bằng sáng chế trước đó, cho thấy tính liên ngành cao.

Chương 13 Thế lưỡng nan của Sheikh

So sánh Israel và Dubai: Erel Margalit thành lập JVP và các cụm công nghệ/nghệ thuật ở Jerusalem. Dubai xây dựng các cụm kinh doanh (Internet City, Media City) nhưng chủ yếu để sao chép và nhân rộng sáng tạo chứ không phải tạo ra cái mới. Dubai thiếu “chất keo xã hội” và động lực xây dựng cộng đồng lâu dài của Israel.
Thế lưỡng nan của các chính phủ Ả-rập: Các nước Ả-rập giàu dầu mỏ đối mặt với “thế lưỡng nan của Sheikh” (hay “vị vua”): cân bằng hiện đại hóa kinh tế với việc hạn chế tự do chính trị. Dầu mỏ giúp duy trì quyền lực chuyên chế nhưng cản trở cải cách, tự do ngôn luận và chấp nhận thất bại – những yếu tố cần thiết cho văn hóa khởi nghiệp.
Hạn chế của giáo dục và xã hội: Thế giới Ả-rập có tỷ lệ mù chữ cao, ít bằng sáng chế, hệ thống giáo dục chú trọng học thuộc lòng, và vị thế phụ nữ thấp kém. Điều này làm suy yếu động lực và tài năng cần thiết cho một nền kinh tế sáng tạo.
Vai trò của đại học: Các trường đại học ưu tú của Israel (Technion, Hebrew University, Weizmann Institute) được thành lập sớm, là trung tâm nghiên cứu và chuyển giao công nghệ hàng đầu thế giới, đóng góp vào sáng chế và doanh thu bản quyền. Các cụm học thuật của Dubai chủ yếu là chi nhánh của các trường nước ngoài, không tạo ra sự gắn kết sâu rộng và tài năng bản địa.

Chương 14 Các mối đe dọa đối với sự thần kỳ của nền kinh tế

Khả năng phục hồi kinh tế: Nền kinh tế Israel đã chứng minh khả năng phục hồi mạnh mẽ sau các cú sốc lớn như bong bóng dot-com (2000), làn sóng khủng bố (2001) và suy thoái toàn cầu (2008), thậm chí còn tăng trưởng xuất khẩu và thu hút đầu tư mạo hiểm.
Hệ thống ngân hàng thận trọng: Ngân hàng Israel tuân thủ chính sách cho vay bảo thủ (tỷ lệ vay vốn 5:1), giúp họ tránh được khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, khác với các ngân hàng phương Tây.
Thách thức nội bộ: Mối đe dọa lớn nhất đối với Israel là các yếu tố nội bộ:
- Phụ thuộc vào xuất khẩu và VC toàn cầu: Thị trường nội địa nhỏ, quá phụ thuộc vào xuất khẩu sang châu Âu, Bắc Mỹ, châu Á và vốn đầu tư mạo hiểm từ nước ngoài.
- Đe dọa địa chính trị (Iran): Chương trình hạt nhân của Iran có thể làm đóng băng đầu tư nước ngoài. Netanyahu cảnh báo Iran có thể gây ra “chảy máu chất xám” ở Israel.
- Tỷ lệ tham gia lao động thấp: Các cộng đồng Haredim (Do Thái chính thống cực đoan) và Ả-rập-Israel có tỷ lệ tham gia lực lượng lao động thấp, do thiếu kinh nghiệm quân sự, hạn chế xã hội và văn hóa, làm giảm năng suất kinh tế tổng thể.
- “Chảy máu chất xám” học thuật: Nhiều học giả và giáo sư hàng đầu của Israel rời sang các trường đại học nước ngoài, làm suy yếu vị thế dẫn đầu học thuật của đất nước.
Tầm nhìn cho tương lai: Các nhà lãnh đạo như Netanyahu và Grinstein đặt mục tiêu Israel trở thành một trong 10 nền kinh tế hàng đầu thế giới, nhấn mạnh sự cần thiết của tăng trưởng và cải cách chính sách để khuếch đại tài sản văn hóa khởi nghiệp.

KẾT LUẬN Các nông dân của công nghệ cao

Peres: Nông nghiệp là khoa học, công nghệ là nông nghiệp: Shimon Peres nhìn thấy công nghệ ở khắp mọi nơi và đã khởi xướng nhiều ngành công nghiệp (hàng không, hạt nhân) cho Israel. Ông tin rằng “điều cẩn trọng nhất là có dám làm hay không”.
Tinh thần tiên phong và sáng tạo: Cốt lõi của thành công Israel là sự kết hợp giữa tinh thần tiên phong, động lực từ sự khan hiếm và nghịch cảnh, trí tò mò không ngừng của người Israel.
Quốc gia khởi nghiệp từ lịch sử: Israel là “quốc gia khởi nghiệp” đầu tiên trong lịch sử, được xây dựng từ nỗ lực có ý thức nhằm tái sinh một quốc gia hiện đại từ một dân tộc cổ xưa.
Thế mạnh độc đáo của Israel: Kết hợp các yếu tố cổ điển của cụm công nghệ (đại học, công ty lớn, VC) với các yếu tố độc đáo của Israel (quân đội rèn luyện kỹ năng, tinh thần làm việc nhóm, mạng lưới gắn kết, văn hóa chấp nhận thất bại).
Bài học cho thế giới: Israel là một “nhà máy ý tưởng” hàng đầu thế giới. Các quốc gia khác có thể học hỏi cách Israel biến nghịch cảnh thành năng lượng sáng tạo, thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, dù là thông qua các chương trình quốc gia hay sự thay đổi văn hóa.

LỜI BẠT

Khẳng định Israel tiếp tục dẫn đầu về vốn đầu tư mạo hiểm bình quân đầu người sau khủng hoảng 2008.
Mô hình kinh tế Israel được nhiều nước quan tâm và học hỏi.
Tiềm năng phát triển của Israel không chỉ ở công nghệ mà còn ở đổi mới mô hình kinh doanh và toàn cầu hóa.
Israel là “quốc gia thử nghiệm” cho các thách thức toàn cầu (giáo dục, lương thực, năng lượng, nước, y tế).
Sự kiên cường và khả năng biến nghịch cảnh thành sức sáng tạo là cốt lõi của Israel.
Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các công ty lớn, không chỉ dừng lại ở các công ty khởi nghiệp nhỏ.
Yếu tố văn hóa như định hướng nhiệm vụ và chấp nhận rủi ro là động lực cho sáng tạo và khởi nghiệp.

LỜI TỰA CỦA ĐẠI SỨ ISRAEL TẠI VIỆT NAM

Công nghệ cao và sáng tạo là nền tảng thành công của Israel. Israel dẫn đầu về R&D và thu hút vốn đầu tư mạo hiểm.
Cuốn sách giúp độc giả Việt Nam hiểu về sự phát triển thần kỳ của Israel, một quốc gia 8 triệu dân, 65 năm tuổi, không tài nguyên, nhưng có nhiều công ty khởi nghiệp hơn bất kỳ nước nào.
Hy vọng sự thấu hiểu này sẽ thúc đẩy hợp tác Việt Nam - Israel trong tương lai.

Mục lục